Werkt de participatie ?

De deelnemers aan de Evaluatie Omgevingswet waren van zeer diverse instellingen. Bijna vanzelfsprekend was NLVOW erbij als enige niet-bezoldigde. Dat is precies de makke van de zo geroemde Participatie: overheden, of bij windprojecten eigenlijk de aanvrager, overstelpen de burgers met stapels informatie en rapporten, die burgers vervolgens in hun vrije tijd moeten zien door te lezen. Niet elke burger is daar toe in staat of heeft daar zin in; het woordgebruik in deze stukken is voor de doorsnee burgers vaak niet te begrijpen.

Vandaar dat NLVOW aan opkomende windprojecten adviseert om jezelf te versterken met buurtgenoten met diverse vaardigheden en mogelijkheden: een arts, een jurist, iemand die goed kan schrijven of communiceren. Zulke actiegroepen maken de beste kansen om een vuist te maken. Het maakt het trieste werk ook nog wat gezellig. Hoe jammer het ook is, maakt de NLVOW echter ook mee dat een individu die zelf dit in zijn eentje niet aankan, ook door ons in het diepe wordt gelaten. De evaluatie-commissie noteerde dat er een "Helpdesk Participant" nodig zou zijn.

Maar ook NLVOW stak er wat van op. Een aanwezige rechter wees er op dat participeren geen zin heeft als er loopgraven worden betrokken. Dan gaan voor- en tegenstanders het liever juridiseren, dus gaan naar de rechter. Soms zoeken ambtenaren naar een compromis, maar wordt door burgers de lokale politiek bewerkt en wordt het participeren overschaduwd door te politiseren. Dan bepalen fracties in de gemeenteraad de uitkomst van de participatie. NLVOW wees er op dat ambtenaren het verschil maken tussen vertrouwen en wantrouwen bij de burgers. Ambtenaren hoeven en kunnen niet alles te weten, maar kunnen elke burgervraag wel zo transparant en onpartijdig mogelijk informeren. Helaas stellen veel provincies en gemeenten dat de vragende burger zich maar moet vervoegen bij de aanvrager van de Omgevingsvergunning. Nog erger is indien ambtelijk een klimaat-emotie meespeelt: het windpark moet er wel komen en de burger is slechts een Nimby. Dan wordt het participeren een ambtelijk doordrukken, voor zover politici dat al niet doen.

Er blijken geen landelijk gelijke normen te zijn wat de omvang van ene goede participatie in de Omgevingswet eigenlijk is of zou moeten zijn. Soms stelt een kaderbesluit dat vooraf wel een beetje vast, maar vooral wordt achteraf een beetje beoordeeld of een aanvrager zijn plicht tot participatie enigszins goed heeft uitgevoerd. Er vindt geen check plaats of daadwerkelijk iedereen is bereikt die er wat mee te maken kan hebben, en ook niet of de aanvrager bereid is geweest zijn aanvraag in voldoende mate te willen aanpassen aan wensen vanuit de participatie.

Duidelijk werd dat participatie in de Omgevingswet nog niet optimaal functioneert. Bij elke participatie zou vooraf moeten vaststaan, en zeker vooraf bekend worden gemaakt, wat de mogelijke vrijheden nog zijn. Tot en met het afblazen van een aanvraag wegens gebrek aan draagvlak en/of bereidheid aan te passen naar wensen van de participatie. Een suggestie was dat participatie gewoon geregeld moet zijn net als beroep en bezwaar. Dan horen daar vaste voorwaarden bij. Een ander idee is dat elke participatie gepaard moet gaan met alternatieve oplossingen, in de vorm van een "optionele aanvraag".

Dat bij windplannen ook nog zoiets als "financiële participatie" speelt is een verwarring, want dat hoort niet bij de Omgevingswet. Dit is dan ook niet besproken tussen alle voorbeelden van dakkapellen etc.

De deelnemers waren zich er van bewust dat de Aarhus Conventie vereist dat burgers worden betrokken terwijl alle opties nog open staan, maar weten dat zij vaak alleen nog mogen aanhoren of meedenken over de kleur verf. NLVOW hoopt dat met het bijdragen aan deze evaluatie op iets langere termijn betere vereisten aan participatie tot stand komen dan het verplichte vinkje dat de burgers zijn gehoord.